(که سپوره وي که پوره وي نو په شریکه به وي (باچاخان)

بدې سترګې

[27.Feb.2017 - 14:42]

بدې سترګې

لیک: ولي والله سلیم ملکزی

د مغولي دربار مشهور ادیب او سترګه ور شاعر، عبید وارثي د خپل ادبي او کلاسیکی ذوق په درلودلو سره د ښایسته سترګو پهتعریف کې لیکي ښکلی سترګې هغه دي چې په یوځل کتلو سره لارې جوړوي، پردي خپلوي او اجنبي ته د اشنایي بلنهورکوي)  یقینا چې سترګې د خپل فزیکی جوړښت او تخلیقي اهمیت له مخی دد نیا په هره ژبه، ادب او هنر کې د تعریف اوتعبیر پر بنسټ یو ځانګړی مقام لريخو ځمونږ په ژبه، عرف او فولکلور کې خبره تردی هم ډیره وړاندی تللی او په لسګونوماناګانې، اصطلاحات او نومونه لري

د مثال په توګه، رڼې او غړیدلی سترګې د ځیرکۍ او هوښیارتیا د ضمنی مفهوم تر اړخه، په معکوس ډول د غفلت اوبی پروایی مانا هم لري، لکهرحمان بابا چې وایی:  لکه بت چې په رڼو سترګو ویده وي ـــ داسی زه په بیدارۍ کې وړی خواب یماو یو بل شاعر وایی

 چې ژبه ګونګۍ وي او سترګې غړیدلی نشي  ـــ تش د سپرلي په نوم دی اور ولګي

تورې، ملالې او غټې سترګې ځمونږ د ولسي شاعرۍ او کلیوالې محاورې په چوکاټ کې د ښکلا معیار او د حسن پیمانه ګڼل کیږي او د پښتو دشعر او شاعرۍ ډیره برخه په همدې محور باندی راڅرخیږي چې په طبیعي ډول اوږده  باڼه، نرۍ وریځې، کاجل، رانجه او د لرګي سلایي هم  پهبر کې نیسي.  وږې سترګې، د مړو سترګو بر خلاف، د صفت په ځای په ذم او د ناخوالۍ په چاپیریال سره تعبیریږي او کله چې یو انسان ته داوږسترګي نوم ویل کیږي نو په څرګنده ورڅخه مطلب شومتیا، حرص او کنجوستوب ويخو چې خبره د مینې، دیدن، وفا، هجران او وصال شيبیا نو د غزل د ارواښاد بابا، حمزه شینواري په وینا بل مفهوم لري لکه چې وایی

خدای دی زما مینه اوږ سترګې نه کړي ــ چې په دیدن یی شي مړې سترګې

قاصده سترګې دی د چا لیدلی ــ چې د حمزه په تا خوږې شوې سترګې

که مړاوې سترګې او خواږه، خواږه کتل، د عاشقانه مزاج د خلکو اصطلاح ده او مطلب ورڅخه وژونکې، خوړونکې او زړه راښکونکې نظرونه وي، نوخوبولې او نازولې سترګې بیا د مور، خور او نیا په ژبه هغه نیازبین او له عاطفې ډک لفظونه دي چې د خپلو کوچنیانو د ویده کیدو لپاره یی دالله هو، لولو  په مهال، د غیږی د پاسه او یا د ځانګو د پړي د راښکلو په مهال، په تت، خواږه او غریو نیولي اواز سره زمزمه کوي

کږې سترګې په رواجي ژبه کې چپ چپ کتلو ته وایي خو د غچ اخیستلو او دښمنۍ مانا هم لريخړې سترګې د ماتی، ندامت، پښیمانۍ اوخجالت حالت په ګوته کوي، ولی خیرنې سترګې بیا د دښمنی او مخالفت پیلامه وي او  دا دواړه هغه اصطلاحات دي چې خپلوان، دوستان اونژدی یاران یی په ورځنۍ محاوره او بنډار کې چندان نه استعمالوي.  سترګې کله پخې او کله کچه هم ويعادتا تکړه ښکاري او سیندک سړی،یا هغه څوک چې ډیر باجرآته او ښه خبر لوڅ وي نو د پخو سترګو خاوند بلل کیږيخو بالعکس کچه سترګې سړی یا میرمن ډیره بی قدره، بیوفا، دوه مخې، بی لحاظه او بی مروته ويیو ځل بیا د پښتو د غزل بابا، شینواري صیب ته غوږ نیسو او څه ښه وایی

درته چې وګورم کچه غوندی شي ــ بدې بلا دي ستا پخې سترګې

شنې سترګې که یوه خوا دښکلا نښه او سمبول ګڼل کیږي نو بله خوا بیا هغه د لویدیځ والو د شناخت، هویت او نژاد علامه ده، البته افغانان چېکله د شنو سترګو خبره کوي نو په الهامي او غیر ارادي ډول یی هاغه خونړي او له ویره ډک پړاوونه سترګو ته نیغ دریږي چې شین ټاقو روسانو اوپیرنګیانو پدې ویاړلي او باتور ولس باندی تپلی دي

له نیکه او یا هم له بده مرغه، زه ملکزیشاعر نه یم چې د سرو او زرکو سترګو په اړه د مینې، عشق، نازونو، نخرو او کرشمو فضا، د قلم په نوکهاو د ټکو او حرفونو په تړلو او پییلو سره انځور کړمځکه نه می د خمار، شباب او خرابات په کوڅه کې قدم وهلی چې خودي کله په بې خودۍاوړي او کله ور څخه خمار جوړیږي؟ نه می د جام کړنګا اوریدلی او نه می د ساقي مستي لیدلینه مې د تصوف، خانقاه، دربار، مناجات،ریاضت او فنا فی الذات فلسفه لوستې چې سرې او خماري سترګې د ناسوت او لاهوت ترمنځ د ارتباط او قرابت د کومې درجې نمایندګي کوي؟

 البته زه د سرو سترګو له دهقاني او اطرافي اصطلاح سره همدومره اشنا او بلد یم چې سرې سترګې د اسری او شکایت مرجع ته وایيهغه دنهیلو پرګنو د امیدونو ډیوه ګڼل کیږي او د سوک ځواب په سوک سره ورکويخو دریغه، دریغه!! د شهید سردار محمد داود خان له ټکني مرګاو شهادت را وروسته مونږ لمړی په روڼ آندو او مرتجعینو، بیا په مجاهد او طالب او اوس د شمله دارو او نیکټایي دارو په دوو متقابلو جبهو اوجهتونو  داسی سره ویشل شوي یو  چی د هیلی او اسری جهت مو تالاترغئ او د لاس اچولو او څیرولو لپاره یو مشخص ګریوان نلرو  

 په ټولیزه توګه، دا د افغانانو کم نصیبي ده چې د تیرو نه دیرشو کالو راهیسی د سرو سترګو داسی یو ټاکلی او منلی لوری نلري چې هغه دی دګوند،‌ ژبې، توکم او سمت له نیازه بی نیازه ويد تعصب، انحصار او افراط  له زولنو دی آزاد  او د پردیو د ایډیالوژۍ بندیوان دی نه ويد هردردیدلي افغان د سلګۍ په قدر دی پوه،  د اوښکو د هر څاڅکي  په توییدو دی غمجن او د هر مظلوم  د مظلومیت او محرومیت له داستان سرهدی اشنا وي، کنه نو دا کړیدلی او دل شوی ولس حق لري چې په جار سره د رحمت شاه سائل دا شعر بیابیا تکرار کړي چې

څوک به روایت د لیونتوب اخر ژوندی ساتي ــ زه هم که راټول لاس کې تارونه د ګریوان کړمه

لکه چې ټول پوهیږو، ځمونږ په ټولنه او ادبیاتو کې سترګې ځینی نور ځانګړي او بی خونده نومونه هم لري، خو د ژبې او قلم د عفت پخاطر ییزه له یادونې څخه پرهیز کومخو بدی سترګی د کلکوالي او کچه توب تر څنګه د بی لحاظه او بی شرمه انسانانو د پیژندګلوی ښه بیلګه اوشاخص وي.  د تل لپاره لیدل شوي چی بد سترګي خلک په عرفي لحاظ ،  ډیر بی حیا، لنډاکي، نافرمانه، شله او کله شخي وي، خو که خبره بیا دواکمنۍ او د سیاست د دنیا وي، بیا خو نو ځمونږ دنیاګۍ له بد سترګو، بی عاطفې او کلک زړو انسانانو څخه چورلټه ډکه او ملامال ده

 بد سترګي خلک هاغه دي چې  د پلچرخي په پولیګون کې یی په زرګونو ژوندیو مظلومانو باندی تراکتورونه تیر کړی او یا یی ورباندی نا ترسهباړونه چلولي ديد هغو په سلګیو او زاریو پسې یی په کړس کړس خندلي ديبدې سترګې همدی ته وایي چې د هورا په نه ویلو او د سور یخنقاق په نه اغوستلو  یی د بی بی حوا ډیرې لوڼې کونډې کړیدي.   بد سترګي همدا ده چې د هیواد والو ملي غرور، برم او هسکه شمله یی د نوروپه چوپړ کې په داو لګولې وي، خو نن د برګي نیکټایي په اچولو سره ځان هیواد پال، ډیموکرات او آزاد خیاله ګڼيبد سترګي همدا ده چې وطندی لوټه، لوټه او کنډواله وي، خو دا جنابان او ددوی نیازبین اولادونه دی تر او تازه اوسيبد سترګي همدا ده چې د هیواد  یو ځانګړي قوم اوولس دی در بدر او خاورې په سر وي، خو دوئ دی هوسا او یواځی د همدوې سر دی په امان وي

بد سترګي همدا ده چې نور دی په وینو کې لت پت، بی تعلیمه او خوار او زار وي خو دوئ دی خوښ، واکمن او ځواکمن ويبد سترګي همداده چې د نورو له درد او ذلت څخه خوند او لذت واخليبد سترګي همدا ده چې قرباني به ټولو ور کړی وي، جهاد، مبارزه او مقاومت به هرچاکړی وی، ویني به د هر چا توی شوې وي، کور به د هر چا وران او کنډواله شوی وي، هدیرې به د هر چا ډکې شوی وي، خو د امتیاز خاوند بهیواځی خپل ځان ګڼي.  او بالاخره بد سترګي همدا ده چې خپل لاسونه به یی د نورو بیګناه انسانانو په تودو وینو د څنګلو په ځای، تر تخرګونوپوری سره وي، خو بل ته به وایی چې ته فاشست یی، ته ترهګر یی  

 

- ولي والله ملکزی
 بېرته شاته